Środki z subkonta w ZUS mogą być dziedziczone po śmierci osoby, dla której ZUS prowadził subkonto. Jeżeli zmarły był w związku małżeńskim i środki należały do majątku wspólnego, małżonek otrzymuje połowę środków w formie wypłaty transferowej, a pozostała część trafia do osób wskazanych przez zmarłego albo do spadku. Wniosek o podział środków z subkonta nie jest ograniczony terminem, więc można go złożyć także po dłuższym czasie od śmierci ubezpieczonego. Subkonto w ZUS to część indywidualnego konta ubezpieczonego, prowadzona od 1 maja 2011 r. Zapisuje się na nim część składki emerytalnej. W praktyce wiele rodzin nie wie, że po śmierci bliskiej osoby mogą wystąpić do ZUS albo OFE o podział tych środków. Zasady zależą jednak od tego, czy zmarły miał tylko subkonto w ZUS, czy również rachunek w OFE, czy pozostawał w małżeństwie oraz czy był już emerytem po 65. roku życia.
Czym jest subkonto w ZUS?
Subkonto w ZUS to wydzielona część indywidualnego konta osoby ubezpieczonej. ZUS prowadzi je dla określonych grup ubezpieczonych, a od 2014 r. nie trzeba być członkiem OFE, aby mieć subkonto w ZUS. Na subkonto trafia obecnie 7,3% podstawy wymiaru składki emerytalnej, gdy całość składki w II filarze zostaje w ZUS, albo 4,38%, gdy ubezpieczony jest członkiem OFE i część składki, czyli 2,92%, trafia do OFE.
Ważna różnica polega na tym, że środki zapisane na zwykłym koncie emerytalnym w ZUS nie są dziedziczone w taki sam sposób jak środki z subkonta. To właśnie subkonto, podobnie jak rachunek w OFE, może podlegać podziałowi w razie śmierci ubezpieczonego, rozwodu, unieważnienia małżeństwa albo ustania wspólności majątkowej.
Kto może dziedziczyć środki z subkonta w ZUS?
Środki z subkonta w ZUS mogą otrzymać trzy grupy osób: małżonek zmarłego, osoby wskazane przez zmarłego jako uprawnione oraz spadkobiercy. Kolejność ma znaczenie, bo najpierw ustala się, czy część środków należy się małżonkowi w ramach wspólności majątkowej.
Jeżeli zmarły w chwili śmierci pozostawał w małżeństwie, współmałżonek otrzymuje połowę środków z subkonta, ale tylko w zakresie, w jakim środki te były objęte małżeńską wspólnością majątkową. Nie jest to wypłata gotówki do ręki, tylko wypłata transferowa na subkonto małżonka.
Pozostała część środków, a gdy zmarły nie miał małżonka, całość środków, trafia do osób wskazanych przez zmarłego. Jeżeli takich osób nie wskazano, środki wchodzą do spadku i podlegają dziedziczeniu na zasadach spadkowych.
Czy osobą uprawnioną musi być członek rodziny?
Nie. Osobą uprawnioną do otrzymania środków z subkonta w ZUS może być nie tylko małżonek, dziecko, rodzic czy inny krewny. ZUS wskazuje, że może to być także każda osoba fizyczna, na przykład przyjaciel.
To oznacza, że ubezpieczony może sam zdecydować, komu przypadną środki po jego śmierci. Wskazania można dokonać na formularzu UWU, czyli „Wskazanie/zmiana osób uprawnionych do otrzymania środków zgromadzonych na subkoncie ubezpieczonego”. Taką dyspozycję można później zmieniać, na przykład gdy zmieni się sytuacja rodzinna.
Kiedy środki z subkonta w ZUS wchodzą do spadku?
Środki z subkonta w ZUS wchodzą do spadku wtedy, gdy zmarły nie wskazał osób uprawnionych do ich otrzymania. Dotyczy to tej części środków, która nie przypada małżonkowi w ramach wspólności majątkowej.
Przykład: jeśli zmarły miał subkonto, pozostawał w małżeństwie i środki były objęte wspólnością majątkową, połowa trafia transferowo do małżonka. Druga połowa trafia do wskazanych osób. Jeśli nie ma wskazania, ta druga połowa staje się częścią spadku.
Jeśli zmarły nie miał małżonka, a jednocześnie nie wskazał osób uprawnionych, do spadku wchodzi całość środków z subkonta.
Kiedy należy złożyć wniosek o wypłatę środków z subkonta?
Wniosek o podział lub wypłatę środków z subkonta w ZUS można złożyć w dowolnym czasie. ZUS wyraźnie podaje, że nie ma terminu na zwrócenie się o podział środków po śmierci osoby, dla której prowadził subkonto.
To dobra wiadomość dla rodzin, które dopiero po latach dowiedziały się, że zmarły miał subkonto. Brak krótkiego terminu nie oznacza jednak, że warto odkładać sprawę. Im szybciej złoży się wniosek, tym szybciej ZUS albo OFE rozpocznie procedurę.
Gdzie złożyć wniosek, jeśli zmarły miał subkonto w ZUS i OFE?
Jeżeli zmarły miał subkonto w ZUS i był członkiem OFE, procedurę rozpoczyna OFE. W praktyce osoba uprawniona powinna najpierw złożyć wniosek we właściwym otwartym funduszu emerytalnym, a nie w ZUS.
Po podziale środków w OFE fundusz ma 14 dni na przekazanie ZUS informacji o osobach, którym przypadły środki, oraz o ich udziałach. Następnie ZUS dzieli środki z subkonta w taki sam sposób. ZUS ma na to 3 miesiące od dnia otrzymania zawiadomienia z OFE.
Gdzie złożyć wniosek, jeśli zmarły miał tylko subkonto w ZUS?
Jeżeli zmarły nie był członkiem OFE albo jego środki z OFE zostały już przeniesione na subkonto w ZUS w ramach suwaka bezpieczeństwa, procedurę rozpoczyna ZUS. W takiej sytuacji osoba uprawniona składa wniosek bezpośrednio do ZUS.
ZUS realizuje podział wyłącznie na wniosek osoby uprawnionej. Nie działa z urzędu, ponieważ nie ma do tego podstawy prawnej. Do sprawy służy formularz USS, czyli wniosek o transfer lub wypłatę środków z subkonta osoby ubezpieczonej.
Czy trzeba korzystać z pośredników?
Nie. Do uzyskania środków z subkonta w ZUS nie trzeba korzystać z firm zewnętrznych ani płacić pośrednikom. ZUS wskazuje, że wystarczy złożyć odpowiedni wniosek, a pomocy udzielają pracownicy placówek ZUS oraz Centrum Kontaktu Klientów.
To ważne, bo wokół dziedziczenia środków z subkonta pojawiają się oferty komercyjnych pośredników. Sama procedura jest urzędowa i można ją przeprowadzić samodzielnie.
Czy środki z subkonta zawsze są dziedziczone po emerycie?
Nie zawsze. Jeżeli osoba przeszła na emeryturę po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego, środki z subkonta są uwzględniane przy obliczaniu emerytury. ZUS wskazuje, że powszechny wiek emerytalny wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.
Szczególne zasady dotyczą emeryta, który nabył prawo do tzw. emerytury docelowej po osiągnięciu 65 lat i miał subkonto w ZUS. Wtedy nie mówi się już o typowym dziedziczeniu środków z subkonta, lecz o wypłacie gwarantowanej.
Co to jest wypłata gwarantowana z ZUS?
Wypłata gwarantowana to jednorazowe świadczenie pieniężne dla osób uposażonych po śmierci emeryta, który miał subkonto w ZUS i nabył prawo do emerytury docelowej po ukończeniu 65 lat. Prawo do całości albo części wypłaty gwarantowanej powstaje wtedy, gdy śmierć emeryta nastąpiła w ciągu 3 lat od miesiąca, w którym ZUS po raz pierwszy wypłacił mu emeryturę.
Jeżeli emeryt nie wskazał osoby uposażonej, za osobę uposażoną uznaje się jego współmałżonka, ale tylko wtedy, gdy w chwili śmierci pozostawał z nim we wspólności majątkowej. W innych przypadkach wypłata gwarantowana wchodzi do spadku.
Jakie formularze są potrzebne?
Najważniejsze formularze to:
- USS: wniosek o transfer lub wypłatę środków z subkonta osoby ubezpieczonej.
- UWU: wskazanie lub zmiana osób uprawnionych do otrzymania środków z subkonta.
- ZUS-US-OPW-01: oświadczenie o stosunkach majątkowych między ubezpieczonym a współmałżonkiem.
ZUS udostępnia formularz USS także w eZUS. Formularz dotyczy transferu lub wypłaty środków z subkonta osoby ubezpieczonej.
Jak sprawdzić, do którego OFE należał zmarły?
Osoba, która ma interes prawny, może złożyć do ZUS niesformalizowany wniosek o informację, do jakiego OFE należała osoba zmarła. Można to zrobić w formie odręcznego pisma albo wniosku złożonego do protokołu. Do wniosku trzeba dołączyć prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia. ZUS odpowiada w terminie do 30 dni od złożenia wniosku.
Najważniejsze zasady dziedziczenia środków z subkonta w ZUS
Środki z subkonta w ZUS mogą trafić do małżonka, osób wskazanych przez zmarłego albo do spadkobierców. Małżonek otrzymuje połowę środków objętych wspólnością majątkową w formie wypłaty transferowej. Reszta trafia do osób uprawnionych, a jeśli ich nie wskazano, do spadku.
Wniosek o podział środków z subkonta nie ma terminu końcowego. Jeśli zmarły miał OFE, procedurę rozpoczyna się w OFE. Jeśli miał tylko subkonto w ZUS, wniosek składa się bezpośrednio w ZUS. W przypadku emeryta po 65. roku życia może wchodzić w grę wypłata gwarantowana, ale tylko wtedy, gdy śmierć nastąpiła w ciągu 3 lat od miesiąca pierwszej wypłaty emerytury docelowej.
Absolwent Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu. Od 2012 roku zawodowo związany z dziennikarstwem obejmującym tematykę US, ZUS. Współpracowałem z największymi serwisami w naszym kraju, gdzie doskonaliłem swój kunszt zawodowy. Misją moich serwisów jest dostarczanie zrozumiałej wiedzy z zakresu podatków, działalności ZUS. Prywatnie miłośnik długich wędrówek górskich. Jeśli chcesz się zemną skontaktować to możesz to zrobić na 2 sposoby: przez Facebooka lub pisząc do mnie na e-maila.