Zasiłek wyrównawczy to świadczenie dla pracownika, którego wynagrodzenie spadło z powodu rehabilitacji zawodowej prowadzonej po to, by przystosować go do dalszej pracy albo przyuczyć do nowej pracy. Nie ma jednej stałej kwoty dla wszystkich, bo zasiłek jest liczony jako różnica między przeciętnym miesięcznym wynagrodzeniem z 12 miesięcy przed rehabilitacją a pensją osiąganą w czasie pracy z obniżonym wynagrodzeniem. Świadczenie przysługuje przez czas rehabilitacji zawodowej, ale nie dłużej niż 24 miesiące.
To świadczenie jest mało znane, a w praktyce bywa bardzo ważne. Pomaga wtedy, gdy pracownik wraca do aktywności zawodowej, ale przejściowo zarabia mniej niż wcześniej, bo jego sprawność do pracy jest ograniczona i wymaga zawodowego „przestawienia się” na inne obowiązki albo inny sposób wykonywania pracy.
Czym jest zasiłek wyrównawczy?
Zasiłek wyrównawczy to świadczenie z ubezpieczenia chorobowego przeznaczone wyłącznie dla pracownika ze zmniejszoną sprawnością do pracy, którego wynagrodzenie zostało obniżone wskutek poddania się rehabilitacji zawodowej w celu adaptacji lub przyuczenia do określonej pracy. Nie jest to więc zwykły dodatek do pensji, ale forma czasowego wyrównania dochodu w szczególnej sytuacji zdrowotno-zawodowej.
Najprościej mówiąc, chodzi o moment, w którym pracownik nadal pracuje, ale jeszcze nie jest w stanie wykonywać obowiązków w taki sposób jak wcześniej. Jeśli przez to zarabia mniej, zasiłek ma częściowo zrekompensować ten spadek.
Komu przysługuje zasiłek wyrównawczy?
Zasiłek wyrównawczy przysługuje wyłącznie pracownikowi, a więc nie każdej osobie objętej ubezpieczeniem chorobowym. Warunkiem jest jednoczesne spełnienie kilku przesłanek: zmniejszona sprawność do pracy, obniżenie wynagrodzenia oraz podjęcie rehabilitacji zawodowej w celu adaptacji albo przyuczenia do określonej pracy.
To ważne rozróżnienie, bo wiele osób myli ten zasiłek ze świadczeniem rehabilitacyjnym. Tutaj nie chodzi o dalsze leczenie po wyczerpaniu chorobowego, tylko o sytuację, w której pracownik pracuje, lecz z racji rehabilitacji zawodowej osiąga niższe wynagrodzenie.
Kiedy zasiłek wyrównawczy nie przysługuje?
Świadczenie nie przysługuje osobie, która ma ustalone prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy albo nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. To jeden z podstawowych wyjątków, który od razu wyklucza możliwość wypłaty.
W praktyce oznacza to, że nawet jeśli pracownik spełniałby inne warunki, samo posiadanie jednego z tych uprawnień blokuje dostęp do zasiłku wyrównawczego.
Jak długo można pobierać zasiłek wyrównawczy?
Prawo do zasiłku powstaje od dnia rozpoczęcia rehabilitacji zawodowej. Sam zasiłek przysługuje przez okres tej rehabilitacji, ale maksymalnie przez 24 miesiące.
To oznacza, że nie ma jednej sztywnej długości wypłaty dla wszystkich. Jeżeli rehabilitacja zawodowa trwa krócej, zasiłek również będzie przysługiwał krócej. Jeśli trwa dłużej, ustawowy limit i tak kończy się na 24 miesiącach.
Ile wynosi zasiłek wyrównawczy?
Wysokość zasiłku wyrównawczego to różnica między przeciętnym miesięcznym wynagrodzeniem za 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających rehabilitację a wynagrodzeniem miesięcznym osiąganym podczas pracy z obniżonym wynagrodzeniem. Nie ma więc jednej ustawowej kwoty typu 500 zł czy 1000 zł. Każdy przypadek jest liczony indywidualnie.
Jeżeli pracownik przepracował tylko część miesiąca z powodu usprawiedliwionej nieobecności, świadczenie za ten miesiąc liczy się jako różnicę między przeciętnym miesięcznym wynagrodzeniem, pomniejszonym o 1/30 za każdy dzień nieobecności, a wynagrodzeniem osiągniętym w tym miesiącu.
Jak ustala się podstawę zasiłku wyrównawczego?
Podstawą dla pracownika jest przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, a jeżeli ubezpieczenie trwa krócej, za pełne kalendarzowe miesiące ubezpieczenia. To właśnie ta baza jest potem porównywana z niższym wynagrodzeniem osiąganym podczas rehabilitacji zawodowej.
Dzięki temu mechanizmowi zasiłek nie jest przypadkowy. Ma możliwie wiernie odtworzyć różnicę między wcześniejszym poziomem zarobków a tym, co pracownik realnie otrzymuje już po pogorszeniu sprawności i w trakcie zawodowego dostosowania.
Jakie dokumenty są potrzebne?
Do uzyskania zasiłku potrzebne są przede wszystkim:
- orzeczenie o potrzebie poddania się rehabilitacji zawodowej,
- zaświadczenie o okresie rehabilitacji zawodowej albo przyuczenia do określonej pracy,
- zaświadczenie płatnika składek na druku Z-3,
- zaświadczenie o wysokości miesięcznego wynagrodzenia osiąganego podczas rehabilitacji zawodowej albo przyuczenia do określonej pracy.
Jeśli potrzeba rehabilitacji zawodowej wynika z wypadku przy pracy albo choroby zawodowej, dołącza się także odpowiednio protokół ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy albo decyzję stwierdzającą chorobę zawodową.
Jak złożyć wniosek o zasiłek wyrównawczy?
W praktyce składa się formularz ZAS-55 albo zwykły wniosek o zasiłek wyrównawczy z ubezpieczenia chorobowego. We wniosku można też wskazać sposób odbioru decyzji oraz numer rachunku do wypłaty świadczenia.
Sposób złożenia dokumentów zależy od tego, ilu ubezpieczonych zgłasza płatnik składek do ubezpieczenia chorobowego. Gdy zgłasza więcej niż 20 osób, komplet dokumentów trafia do płatnika składek, który ustala uprawnienia do zasiłku. Gdy zgłasza nie więcej niż 20 osób, dokumenty składa się do właściwej jednostki obsługującej sprawę.
Ile czeka się na wypłatę?
Jeśli świadczenie wypłaca właściwa jednostka obsługująca zasiłek, wypłata powinna nastąpić niezwłocznie, nie później niż w ciągu 30 dni od złożenia dokumentów niezbędnych do stwierdzenia uprawnień. Jeżeli wypłata należy do płatnika składek zgłaszającego do ubezpieczenia chorobowego więcej niż 20 osób, pieniądze powinny zostać wypłacone w terminie wypłaty wynagrodzenia, ale również nie później niż w ciągu 30 dni od złożenia wszystkich wymaganych dokumentów.
To dobra wiadomość dla pracownika, bo procedura ma ustawowy termin i nie powinna ciągnąć się bez końca. Kluczowe jest jednak to, by dokumenty były kompletne już na starcie.
Czy można odwołać się od orzeczenia?
Tak. Jeżeli pracownik nie zgadza się z orzeczeniem wydanym w sprawie rehabilitacji zawodowej, może wnieść sprzeciw w ciągu 14 dni od doręczenia orzeczenia. Wtedy sprawa trafia do dalszego badania przez komisję lekarską.
To ważne zabezpieczenie, bo w praktyce nie każda ocena stanu zdrowia musi być trafna albo pełna już przy pierwszym rozstrzygnięciu.
Zasiłek wyrównawczy a świadczenie rehabilitacyjne – czym się różnią?
Zasiłek wyrównawczy dotyczy pracownika, który pracuje, ale z powodu rehabilitacji zawodowej zarabia mniej. Świadczenie rehabilitacyjne dotyczy natomiast osoby, która po wyczerpaniu zasiłku chorobowego nadal jest niezdolna do pracy, ale dalsze leczenie albo rehabilitacja dają szansę na odzyskanie tej zdolności.W skrócie: zasiłek wyrównawczy rekompensuje niższą pensję podczas pracy, a świadczenie rehabilitacyjne zabezpiecza okres, gdy pracować jeszcze nie można.