Świadczenie pieniężne dla byłych żołnierzy przymusowo zatrudnianych. Kwota, warunki i wniosek w 2026 roku

Od 1 marca 2026 r. świadczenie pieniężne dla byłych żołnierzy przymusowo zatrudnianych wynosi 366,68 zł. Przysługuje ono osobom, które spełniają ustawowe warunki, między innymi byłym żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo kierowanym w latach 1949-1959 do pracy w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu albo batalionach budowlanych. Kwotę 366,68 zł od 1 marca 2026 r. ogłosił Prezes ZUS w Monitorze Polskim. To świadczenie ma charakter szczególny, bo nie jest zwykłym dodatkiem socjalnym. Państwo przyznaje je jako formę ustawowego uznania represji, jaką było przymusowe zatrudnianie żołnierzy w ciężkich i często niebezpiecznych warunkach pracy. Ustawa wskazuje wprost, że przymusowe zatrudnianie żołnierzy zastępczej służby wojskowej w kopalniach, kamieniołomach, zakładach uranu i batalionach budowlanych było szczególnym rodzajem represji z przyczyn politycznych.

Czym jest świadczenie pieniężne dla byłych żołnierzy przymusowo zatrudnianych?

Świadczenie pieniężne dla byłych żołnierzy przymusowo zatrudnianych to ustawowe świadczenie wypłacane osobom, które w okresie powojennym zostały skierowane do pracy przymusowej w ramach określonych form służby wojskowej. Podstawą prawną jest ustawa z 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych.

W praktyce najczęściej mówi się o „żołnierzach górnikach”, choć ustawa obejmuje nie tylko osoby zatrudnione w kopalniach. Chodzi również o kamieniołomy, zakłady pozyskiwania i wzbogacania rud uranowych oraz bataliony budowlane. To ważne, ponieważ część uprawnionych albo ich rodzin może błędnie zakładać, że świadczenie dotyczy wyłącznie pracy pod ziemią w kopalni węgla.

Ile wynosi świadczenie pieniężne w 2026 roku?

Od 1 marca 2026 r. świadczenie pieniężne wynosi 366,68 zł. Jest to aktualna kwota ogłoszona w komunikacie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 17 lutego 2026 r., opublikowanym w Monitorze Polskim 18 lutego 2026 r.

Kwota świadczenia nie jest ustalana dowolnie przez ZUS ani KRUS. Ustawa przewiduje mechanizm waloryzacji. Zgodnie z przepisami kwota świadczenia pieniężnego podlega podwyższeniu przy zastosowaniu wskaźnika waloryzacji emerytur i rent od miesiąca, w którym przeprowadzana jest waloryzacja. Prezes ZUS ogłasza aktualną kwotę w Monitorze Polskim przed najbliższym terminem waloryzacji.

Dla osoby uprawnionej oznacza to, że świadczenie może wzrastać wraz z coroczną waloryzacją. Nie trzeba co roku składać nowego wniosku tylko po to, aby otrzymać zwaloryzowaną kwotę. Po przyznaniu świadczenia organ emerytalno-rentowy wypłaca je według aktualnie obowiązującej wysokości.

Komu przysługuje świadczenie pieniężne?

Świadczenie przysługuje trzem grupom byłych żołnierzy. Pierwsza grupa to żołnierze zastępczej służby wojskowej, którzy w latach 1949-1959 byli przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla, kamieniołomach oraz w zakładach pozyskiwania i wzbogacania rud uranowych. Druga grupa to żołnierze z poboru w 1949 r., wcieleni do ponadkontyngentowych brygad „Służby Polsce” i przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla oraz kamieniołomach. Trzecia grupa to żołnierze przymusowo zatrudniani w batalionach budowlanych w latach 1949-1959.

Najważniejsze jest więc nie samo odbycie służby wojskowej, lecz spełnienie ustawowego warunku przymusowego zatrudnienia w konkretnych miejscach i okresach. ZUS wskazuje te same kategorie osób uprawnionych w swoim opisie świadczenia dla byłych żołnierzy przymusowo zatrudnianych.

Warto też podkreślić, że świadczenie jest związane z osobą uprawnioną, a nie z rodziną jako taką. Ryczałt energetyczny może przysługiwać również wdowom po żołnierzach wskazanych w ustawie, jeżeli pobierają emeryturę lub rentę, ale samo omawiane świadczenie pieniężne dotyczy osób wymienionych w art. 1 ustawy.

Kto nie otrzyma świadczenia?

Świadczenie nie przysługuje każdej osobie, która pracowała w górnictwie albo odbywała służbę wojskową w okresie powojennym. Ustawa wyłącza dwie grupy. Po pierwsze, świadczenie i uprawnienia nie przysługują żołnierzom Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Wojsk Ochrony Pogranicza, którzy zostali odkomenderowani w 1956 r. do kopalń węgla bez selekcjonowania politycznego określonego kategorią zastępczej służby wojskowej. Po drugie, nie obejmuje żołnierzy, którzy w ramach werbunku ochotniczego zawarli umowę o pracę w górnictwie węglowym.

To rozróżnienie bywa kluczowe przy analizie dokumentów. Sama praca w kopalni nie wystarczy. Potrzebny jest element przymusowego zatrudnienia w ramach ustawowo wskazanej służby. Jeżeli praca wynikała z ochotniczej umowy o pracę w górnictwie, nie daje prawa do tego konkretnego świadczenia.

Jakie dokumenty są potrzebne do wniosku?

Najważniejszym dokumentem jest zaświadczenie organu wojskowego, które potwierdza rodzaj i okres wykonywania przymusowego zatrudnienia w ramach zastępczej służby wojskowej. Ustawa wskazuje, że świadczenie pieniężne, dodatek kompensacyjny i ryczałt energetyczny są przyznawane właśnie na podstawie takiego zaświadczenia.

ZUS podaje, że świadczenie przyznawane jest na wniosek, a do wniosku należy dołączyć zaświadczenie wojskowe potwierdzające rodzaj i okres przymusowego zatrudnienia. W opisie ZUS pojawia się jeszcze nazwa Wojskowa Komenda Uzupełnień, natomiast rządowa usługa dotycząca zaświadczenia o przebiegu służby wojskowej wskazuje obecnie Wojskowe Centrum Rekrutacji jako miejsce złożenia wniosku o takie zaświadczenie.

W praktyce osoba zainteresowana powinna przygotować przede wszystkim dokumenty potwierdzające przebieg służby oraz wniosek do właściwego organu emerytalno-rentowego. Jeżeli brakuje pełnej dokumentacji, pierwszym krokiem często będzie uzyskanie urzędowego zaświadczenia z WCR właściwego dla miejsca zameldowania lub zamieszkania, zgodnie z aktualnymi zasadami obsługi spraw wojskowych.

Gdzie złożyć wniosek o świadczenie?

Wniosek o świadczenie składa się do właściwego organu emerytalno-rentowego. Ustawa stanowi, że świadczenie pieniężne, dodatek kompensacyjny i ryczałt energetyczny przyznaje oraz wypłaca właściwy organ emerytalno-rentowy na wniosek osoby uprawnionej, złożony wraz z wymaganym zaświadczeniem organu wojskowego.

Dla emerytów i rencistów najczęściej będzie to organ, który wypłaca emeryturę lub rentę, na przykład ZUS albo KRUS. KRUS opisuje to świadczenie jako dodatek do emerytur i rent dla byłych żołnierzy górników, przyznawany na podstawie ustawy z 2 września 1994 r.

Jeżeli osoba pobiera świadczenie z ZUS, sprawę należy kierować do ZUS. Jeżeli jest rolnikiem-emerytem albo rencistą obsługiwanym przez KRUS, właściwy może być KRUS. Najbezpieczniej kierować się tym, który organ wypłaca podstawowe świadczenie emerytalno-rentowe.

Od kiedy wypłacane jest świadczenie?

Świadczenie wypłaca się po przyznaniu prawa, zgodnie z zasadami właściwymi dla organu emerytalno-rentowego. ZUS informuje, że emerytom i rencistom świadczenie wypłacane jest co miesiąc razem z emeryturą lub rentą. Osobom, które mają ustalone prawo do emerytury albo renty, ale wypłata tego świadczenia została zawieszona, świadczenie wypłacane jest kwartalnie, w trzecim miesiącu kwartału.

KRUS wskazuje dodatkowo praktyczną zasadę, że świadczenie pieniężne wypłaca się nie wcześniej niż od miesiąca, w którym został zgłoszony wniosek o to świadczenie.

To ważna informacja dla osób, które odkładają złożenie dokumentów. Jeśli ktoś spełnia warunki, ale jeszcze nie złożył wniosku, nie powinien zwlekać. W sprawach świadczeniowych data złożenia wniosku często ma bezpośredni wpływ na moment, od którego pieniądze mogą zostać wypłacone.

Czy okres przymusowego zatrudnienia wpływa na wysokość świadczenia?

ZUS opisuje świadczenie jako przysługujące bez względu na okres trwania przymusowego zatrudnienia, w kwocie równej kwocie dodatku kombatanckiego. Wskazuje też, że kwota ta jest waloryzowana zgodnie z zasadami waloryzacji emerytur i rent.

Najważniejsze jest więc udowodnienie ustawowego statusu osoby uprawnionej. Długość okresu przymusowego zatrudnienia ma znaczenie dowodowe, ponieważ organ wojskowy potwierdza jego rodzaj i okres, ale aktualna kwota świadczenia jest ogłaszana jednolicie. W 2026 r. wynosi 366,68 zł od 1 marca.

Czy można pobierać to świadczenie razem z dodatkiem kombatanckim?

Nie zawsze. Jeżeli jedna osoba ma jednocześnie prawo do świadczenia dla byłych żołnierzy przymusowo zatrudnianych oraz do dodatku kombatanckiego, świadczenia w wysokości dodatku kombatanckiego, dodatku z przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, dodatku za tajne nauczanie albo świadczenia dla osób deportowanych, przysługuje tylko jedno z tych świadczeń lub jeden z tych dodatków. Ustawa wskazuje, że ma to być świadczenie wyższe albo wybrane przez zainteresowanego.

W praktyce oznacza to, że organ nie wypłaci automatycznie kilku podobnych dodatków za ten sam okres i podobny charakter uprawnień. Osoba uprawniona powinna sprawdzić, które świadczenie jest korzystniejsze finansowo. Jeżeli kwoty są różne, wybór wyższego świadczenia będzie zwykle najrozsądniejszy. Jeżeli sytuacja jest bardziej złożona, warto poprosić organ wypłacający o pisemne wyjaśnienie zbiegu uprawnień.

Jak uzyskać zaświadczenie o przebiegu służby wojskowej?

Zaświadczenie o przebiegu służby wojskowej można uzyskać przez internet albo w Wojskowym Centrum Rekrutacji. Rządowa usługa na Gov.pl wskazuje, że przez internet potrzebny jest profil zaufany albo certyfikat kwalifikowany, a wniosek składa się przez ePUAP jako pismo ogólne do właściwego Wojskowego Centrum Rekrutacji.

Wniosek można też złożyć tradycyjnie, osobiście lub pocztą, do WCR właściwego dla miejsca zameldowania. Zgodnie z opisem usługi zaświadczenie jest bezpłatne dla osób mieszkających w Polsce, natomiast osoby mieszkające na stałe za granicą płacą 46 zł. Czas oczekiwania wynosi do 7 dni od złożenia wniosku.

Przy sprawach dotyczących świadczenia dla byłych żołnierzy przymusowo zatrudnianych zwykłe zaświadczenie o przebiegu służby może nie wystarczyć, jeśli nie potwierdza przymusowego zatrudnienia w wymaganym zakresie. Dlatego we wniosku do WCR warto jasno napisać, że dokument jest potrzebny do ubiegania się o świadczenie pieniężne na podstawie ustawy z 2 września 1994 r. i powinien potwierdzać rodzaj oraz okres przymusowego zatrudnienia.

Jak wygląda wypłata dla emeryta lub rencisty?

Jeżeli osoba uprawniona pobiera emeryturę albo rentę, świadczenie jest wypłacane razem z tym świadczeniem głównym. ZUS wskazuje wprost, że emerytom i rencistom wypłaca świadczenie co miesiąc z emeryturą lub rentą.

To rozwiązanie jest wygodne, ponieważ osoba uprawniona nie musi odbierać pieniędzy w osobnym trybie. Po przyznaniu prawa świadczenie staje się stałym dodatkiem do wypłaty. Zmiana kwoty po waloryzacji również powinna być uwzględniana przez organ wypłacający.

Inaczej wygląda sytuacja osoby, która ma prawo do emerytury albo renty, ale jej wypłata została zawieszona. Wtedy świadczenie jest wypłacane kwartalnie, w trzecim miesiącu kwartału.

Jakie dodatkowe uprawnienia mogą przysługiwać byłym żołnierzom przymusowo zatrudnianym?

Omawiane świadczenie pieniężne to tylko jedno z uprawnień. Ustawa przewiduje także ryczałt energetyczny i dodatek kompensacyjny dla osób wymienionych w art. 1 ust. 1. Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazuje, że od 1 marca 2026 r. żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym przysługuje świadczenie pieniężne w kwocie 366,68 zł, ryczałt energetyczny w kwocie 336,16 zł oraz dodatek kompensacyjny w kwocie 55 zł.

Ustawa przewiduje również pierwszeństwo do środowiskowej opieki socjalnej w miejscu zamieszkania i do uzyskania miejsca w domu pomocy społecznej, zwłaszcza w domach przeznaczonych dla kombatantów.

To ma znaczenie dla osób starszych, samotnych lub schorowanych. Warto pamiętać, że uprawnienia nie kończą się na comiesięcznej kwocie świadczenia. W niektórych przypadkach ważniejsze od samego dodatku może okazać się pierwszeństwo w dostępie do pomocy społecznej albo możliwość uzyskania dodatkowej pomocy pieniężnej.

Czy można otrzymać pomoc pieniężną oprócz świadczenia?

Tak, ale trzeba odróżnić stałe świadczenie pieniężne od pomocy pieniężnej. Ustawa przewiduje, że osobom uprawnionym, które znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, zdrowotnej albo doświadczyły zdarzeń losowych, może zostać przyznana pomoc pieniężna jednorazowa lub okresowa. Decyzję w tej sprawie wydaje Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Pomoc jednorazowa może być przeznaczona między innymi na pokrycie kosztów zakupu wyrobów medycznych albo dostosowanie mieszkania do rodzaju niepełnosprawności. Pomoc okresowa może służyć zaspokojeniu potrzeb bytowych i ochronie zdrowia, na przykład przy długotrwałej chorobie powodującej wzrost kosztów leczenia, zakupu leków, opatrunków, dojazdów na zabiegi lub rehabilitację.

Nie jest to jednak świadczenie automatyczne. Trzeba wykazać sytuację materialną, zdrowotną lub życiową oraz złożyć odpowiedni wniosek. To osobny tryb, oparty na decyzji administracyjnej, a nie standardowa comiesięczna wypłata dodatku.

Czy świadczenie jest finansowane z budżetu państwa?

Tak. Ustawa wskazuje, że świadczenie pieniężne, dodatek kompensacyjny, ryczałt energetyczny, jednorazowe odszkodowanie oraz koszty ich obsługi są finansowane ze środków budżetu państwa.

Dla osoby uprawnionej oznacza to, że nie jest to świadczenie zależne od składek emerytalnych ani od prywatnego funduszu. Ma charakter publiczny i wynika wprost z ustawy. Organ emerytalno-rentowy pełni rolę instytucji przyznającej i wypłacającej świadczenie, ale źródłem finansowania pozostaje budżet państwa.

Najczęstsze błędy przy ubieganiu się o świadczenie

Pierwszy błąd to założenie, że wystarczy sama praca w kopalni. Nie wystarczy. Ustawa wymaga określonego statusu żołnierza i przymusowego zatrudnienia w konkretnych warunkach. Osoba, która dobrowolnie zawarła umowę o pracę w górnictwie, nie spełnia tego warunku.

Drugi błąd to brak zaświadczenia organu wojskowego. Bez dokumentu potwierdzającego rodzaj i okres przymusowego zatrudnienia organ emerytalno-rentowy nie ma podstawy do przyznania świadczenia. Ustawa i ZUS wskazują ten dokument jako kluczowy załącznik.

Trzeci błąd to mylenie świadczenia pieniężnego z pomocą pieniężną. Świadczenie w kwocie 366,68 zł od 1 marca 2026 r. jest stałym świadczeniem przyznawanym osobie spełniającej ustawowe warunki. Pomoc pieniężna jest osobnym wsparciem, przyznawanym w trudnej sytuacji materialnej, zdrowotnej lub losowej przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Czwarty błąd to zwlekanie z wnioskiem. KRUS wskazuje, że świadczenie wypłaca się nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Warto więc najpierw skompletować dokumenty, a następnie jak najszybciej złożyć wniosek do właściwego organu.

Jak napisać wniosek, żeby sprawa była jasna?

We wniosku należy wskazać, że chodzi o przyznanie świadczenia pieniężnego dla byłego żołnierza przymusowo zatrudnianego na podstawie ustawy z 2 września 1994 r. Warto podać dane osobowe, numer PESEL, adres, dane kontaktowe, informację o pobieranej emeryturze lub rencie oraz dołączyć zaświadczenie organu wojskowego.

Jeżeli osoba dopiero występuje o dokument wojskowy, w piśmie do WCR powinna poprosić o zaświadczenie potwierdzające przebieg służby oraz rodzaj i okres przymusowego zatrudnienia. Rządowa instrukcja dotycząca zaświadczenia o przebiegu służby wojskowej pozwala złożyć wniosek przez ePUAP albo osobiście bądź pocztą do WCR.

Dobrze przygotowany wniosek powinien być prosty, konkretny i oparty na dokumentach. Nie trzeba opisywać całej historii życia, ale warto jasno wskazać, w jakim okresie i w jakim miejscu doszło do przymusowego zatrudnienia. Jeżeli wnioskodawca ma stare książeczki wojskowe, zaświadczenia, decyzje, legitymacje albo inne dokumenty z archiwum rodzinnego, powinien je zachować i dołączyć kopie, jeśli organ o to poprosi.

Dlaczego to świadczenie nadal jest ważne?

To świadczenie dotyczy coraz starszej grupy osób, ale jego znaczenie nie jest wyłącznie finansowe. Ustawodawca wprost uznał przymusowe zatrudnianie żołnierzy zastępczej służby wojskowej w kopalniach, kamieniołomach, zakładach uranu i batalionach budowlanych za szczególny rodzaj represji politycznej.

Dla wielu rodzin jest to także forma uporządkowania historii ojca, dziadka albo pradziadka. W dokumentach z tamtego okresu praca przymusowa mogła wyglądać jak zwykły element służby, ale ustawa pokazuje, że państwo traktuje ją jako represję. Dlatego warto sprawdzić dokumenty rodzinne, zwłaszcza jeśli bliska osoba wspominała o służbie w kopalni, kamieniołomie, batalionach budowlanych albo przy rudach uranu w latach 1949-1959.

Podsumowanie

Świadczenie pieniężne dla byłych żołnierzy przymusowo zatrudnianych wynosi od 1 marca 2026 r. 366,68 zł. Przysługuje osobom spełniającym warunki z ustawy z 2 września 1994 r., w szczególności byłym żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w latach 1949-1959 w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych.

Wniosek składa się do właściwego organu emerytalno-rentowego, na przykład ZUS albo KRUS, razem z zaświadczeniem organu wojskowego potwierdzającym rodzaj i okres przymusowego zatrudnienia. Emerytom i rencistom świadczenie jest wypłacane co miesiąc razem z emeryturą lub rentą, a osobom z zawieszoną wypłatą emerytury albo renty kwartalnie, w trzecim miesiącu kwartału.

Najważniejsze kroki są proste: sprawdzić, czy dana osoba mieści się w jednej z ustawowych grup, uzyskać właściwe zaświadczenie wojskowe, złożyć wniosek do organu wypłacającego emeryturę lub rentę i upewnić się, czy nie zachodzi zbieg z innym dodatkiem. Warto działać bez zwłoki, bo wypłata świadczenia jest powiązana ze złożeniem wniosku.